Çene Eklem Problemleri

Çene eklemi (temporomandibular eklem, TME) rahatsızlıkları; ağzı açarken ses gelmesi, kulak önünde ağrı, çenede kilitlenme ve çiğnerken yorulma ile kendini gösterir. Vakaların büyük bölümü kas kaynaklıdır ve cerrahi gerektirmez; basit önlemler, gece plağı ve alışkanlık değişiklikleriyle kontrol altına alınır.

Çene Eklem Problemleri Nedir?

Çene eklem problemleri; çene ekleminde ağrı, ses, kilitlenme ve açma-kapama güçlüğü gibi şikâyetlerle kendini gösteren rahatsızlıklardır. Ankara Kızılay’daki kliniğimizde çene eklem problemleri için tanı ve tedavi uygulanmaktadır.

Çene eklemde problemler baş ağrısı, anormal eklem sesleri ve çenenin yerinden çıkması gibi ciddi problemlere neden olabilir. Çene eklem problemi toplumun büyük kesiminde görülür. Genellikle kadınlarda çene ve eklem problemleri görülmektedir. Bu hastalıkların belirtileri bir gün içinde ortaya çıkmaz. Zamanla belirtiler kendini hissettirmeye başlar. Gerekli tedavilerin yapılmaması halinde belirtiler daha ciddi bir hal alır. Hastalar ilerleyen durumlarda ağzını açamaz duruma gelebilir.

Çene Eklem Problemleri ile Birlikte Görülen Belirtiler Nelerdir?

Çene eklem problemlerinde görülen belirtiler arasında:

• Yemek yerken kulak bölgesinde ağrı hissetmek,
• Çeneyi açarken eklemden ses gelmesi,
• Çene kitlenmesi,
• Ağzı açarken zorlanma,
• Yüzde şişlik olması,
• Çenenin tek tarafa kayması,
• Kulaklarda duyma problemi,
• Göz çevresinde basınç hissi,
• Kulaklarda çınlama,
• Baş dönmesi,
• Özellikle kadınlarda boyun ve sırt ağrısı yer alır.

Çene Eklem Problemlerinin Görülme Nedenleri Nelerdir?

Çene eklem problemlerinin görülme nedenleri arasında:

• Yoğun stres altında olmak,
• 20 yaş çekim gibi işlemlerden dolayı ağzın uzun süre açık kalması,
• Uzun süre sakız çiğnemek,
• Yüz üstü yatmak,
• Dudak yemek,
• Psikolojik problemler,
• Dişleri gıcırdatma,
• Uzun süren diş tedavileri,
• Uzun süre rüzgara maruz kalmak,
• Elini çeneye dayamak,
• Kambur durma,
• Ortodontik tedavi sonrası,
• Dolgular,
• Doğru yapılmamış kaplamalar yer alır.

Bu nedenler arasında strese maruz kalmak en çok etki eden nedendir. Çünkü yoğun stres altında bulunan kişilerin yüz kasları sürekli kasılmış halde olur. Bu da normalden daha fazla çene eklemine yük binmesi anlamına gelir.

Çene Eklem Problemleri Olan Kişilerin Dikkat Etmeleri Gerekenler Nelerdir?

Çene eklem problemlerinin görüldüğü kişilerde dikkat edilmesi gerekenler arasında:

• Mümkün olduğu kadar stresten uzak yaşam sürmek,
• Özellikle sert yerine yumuşak besinler tüketmek,
• Uyurken yüz üstü yatmamak,
• Dudak yemek gibi zararlı alışkanlıklardan vaz geçmek,
• Sabah vaktinde sıcak havlu kullanarak eklem bölgesi üzerine kompres yapmak,
• Diş çürüklerini tedavi ettirmek,
• Mümkün olduğu kadar stresten uzak bir yaşam sürmek,
• Özellikle motorcular için fazla rüzgara maruz kalmayı önleyecek önlem almak,
• Bozuk duruşu düzeltmek,
• İyi bir hekim aracılığı ile dolgu ve kaplama yaptırmak yer alır.

Çene Eklem Problemleri Olan Kişilerde Hangi Hastalıklar Görülür?

Çene eklem problemlerinin görüldüğü kişilerde meydana gelen hastalıklar arasında:

• Eklem ya da çenenin yerinden çıkması,
• Artrit,
• Sinovit,
• İltihaptan kaynaklan hastalıklar,
• Eklemin hiç oluşmaması,
• Eklemin normalden daha küçük ya da büyük olması,
• Eklemin habis büyümesi,
• Eklem diskinin öne kayması,
• Çene kayması,
• Çene ile kafatası arasında bulunan eklemin kemikleşmesi yer alır.

Kişinin hangi hastalıktan dolayı sağlık probleminin olduğunun tespit edilmesi için klinik ve radyolojik muayene yapılması gerekir. Hekimin hastalığın türüne göre uygun tedavi planı hazırlaması gerekir.

Çene Eklem Problemleri Olan Kişilerde Tedavi Planının Hazırlanması

Çene eklem problemlerinin görüldüğü kişilerde tedavi planın hazırlanması için önce hastalığın tanısının konması gerekir. Her zaman cerrahi tedavilerin uygulanması gerekmez. Kas egzersizleri gibi fiziksel tedavi yöntemlerinden de faydalanmak mantıklı olur. Hekimler dişlere geçirilen ince şeffaf plaklardan faydalanarak tedavi yapılmasını uygun görebilir. Cerrahi olmayan tedavi yöntemlerinden yeterli fayda alınamadığı zamanlarda cerrahi yöntemlerden faydalanmak uygun olur. Tedavi süresi boyunca hastaya çok iş düşer. Hastanın stresli ortamlardan uzak olması, çeneyi yormaması, aşırı hareket yapmaması gibi önemli noktalara dikkat etmesi gerekir.

Çene Eklem Problemlerinde Tanı Nasıl Konulur?

Çene eklem problemlerinde tanı konması için diş hekiminin gerekli bulguları elde etmesi gerekir. Hekimin yapacağı muayene yaklaşık olarak 30 35 dk kadar sürer. Çene eklem problemi tanısı için klinik muayene yapılması yeterli olur. Kişinin öyküsünün ayrıca dinlenmesi gerekir. Baş ve boyun kaslarını içeren genel muayene yapılması şarttır. Muayene ne kadar ayrıntılı olursa, tanının konması o kadar kolay olacaktır. Hekim gerekli görmesi halinde MRI ve buna benzer görüntüleme tekniklerinden faydalanarak tanı koyabilir. Hekim plastik cerrahi ve hatta psikiyatrist ile birlikte tanı koyabilir.

Çene Eklem Problemleri ile Birlikte Hangi Şikayetler Görülür?

Çene eklem problemlerinde şikayetlerin görülmesi normal bir durumdur. Bu şikayetlerden sık karşılaşılanları şu şekilde sıralanabilir:

• Kişinin çene hareketleri normalden daha kısıtlı olur.
• Hasta ağzını açarken zorlanabilir.
• Çene eklemi ile boyun kaslarının yakın ilişkisi sonucunda baş dönmesi ve halsizlik gibi şikayetler ortaya çıkabilir.
• Çene bölgesinde ve yanaklarda hassasiyet meydana gelir.
• Aşırı kireçlenmeye bağlı olarak eklemlerden sesler gelebilir.
• Eklemlerdeki fizyolojik bozukluklar yüzünden ağızda kayma olabilir.
• Psikolojik bozukluklardan kaynaklı beslenme bozuklukları ortaya çıkabilir.
• Bir bölgede meydana gelen ağrılar, dolaylı olarak ağrıların diğer bölgelere yayılmasına neden olabilir.

Çene Eklem Problemlerinde Hangi Tedavi Yöntemlerinden Faydalanılır?

Çene eklem problemlerinde faydalanılacak tedavi yöntemleri arasında:

• Eklem içine enjeksiyon,
• Ev programı ve egzersiz,
• Psikoterapi,
• Manipülasyon,
• İlaç tedavisi,
• Fizik tedavi,
• Soğuk ve sıcak tedavi,
• Splint yer alır.

Hekimin hangi tedavi yönteminden faydalanacağına karar vermeden önce hastanın detaylı muayenesini yapmalıdır.

Çene Eklem Problemlerinde Kullanılan Tedavi Yöntemlerinin Özellikleri Nelerdir?

Çene eklem problemlerinde tedavilerin özellikleri kullanılan yönteme göre değişiklik göstermektedir:

• İlaç tedavisi için farklı ilaç türlerinden faydalanmak mümkün. Genellikle kas gevşeticiler, antidepresan ilaçlardan faydalanarak ilaç tedavisi yapılır.
• Splint tedavi yönteminde gece alt çeneye splint takılır ve eklem açıklığı sağlanır. BU sayede diş sıkmanın önüne geçilmiş olur.
• Çene kilitlenmesi durumunun söz konusu olduğu hallerde, çenenin açılması için manipülasyon tedavi yönteminden faydalanmak gerekir. Bu yöntem sayesinde kasların gevşetilmesi sağlanır.
• Soğuk ve sıcak tedavi yöntemi ile hastanın ağrısı azaltılır. Ayrıca uygulama yapması çok kolay bir yöntemdir.
• Hastanın evde yapacağı basit egzersizler çok faydalıdır. Tedavinin en önemli kısımlarından bir tanesi hastanın kendi başına yaptığı egzersizler ve dikkat etmesi gereken durumlara dikkat etmesidir.
• Eğer eklem içinde kayganlığın artırılması gereken bir durum varsa, eklem içine injeksiyon yönteminden faydalanmak gerekir. Enjeksiyon yöntemi eklem içinde ağrı reaksiyonlarının azalmasını sağlayacağından faydalıdır.
• Psikolojik etkenlerden kaynaklı olan hastalıklarda başta olmak üzere, psiko terapi yönteminden faydalanmak önemlidir.

Çene Eklem Problemleri ile Karşılaşmamak için Püf Noktalar

Çene eklem problemleri ile karşılaşmamak için aşağıdaki önerilere kulak vermeniz gerekir:

• Gereğinden fazla sert ya da çiğnenmesi zor olan gıdalar çiğnenmemelidir.
• Sakız çiğnemeyin.
• Duruşunuz bozuksa düzeltin.
• Çene eklem problemi ile karşılaşmamak için çenenizin her iki kısmını da eşit kullanmaya özen gösterin.
• Dişinizi gıcırdatmayın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları aksatmadan kullanın. Dozu değiştirmeyin.
• Dudaklarınız kapalı dişleriniz açık olsun.
• Diş bakımınıza önem verin.
• Hekiminizin önerilerine harfiyen uyun.
• Stresten uzak bir yaşam sürün.

 

Çene Kilitlenmesi Neden Olur?

Çene kilitlenmesi, alt çene ile şakak kemiği arasındaki eklemde (temporomandibular eklem, TME) yer alan disk yapısının yerinden kaymasıyla ortaya çıkar. Normalde disk, çene hareketiyle uyumlu şekilde kayar. Disk öne doğru kaydığında iki tablo görülür:

• Redüksiyonlu kayma: Ağız açılırken disk yerine oturur ve “klik” sesi duyulur. Kilitlenme olmaz.
• Redüksiyonsuz kayma: Disk yerine oturamaz ve çenenin önünde engel oluşturur. Ağız belirli bir noktadan sonra açılmaz — kapalı kilitlenme budur. İlginç biçimde bu evrede önceden duyulan ses kaybolur; hasta iyileştiğini sanabilir.

Daha nadir olarak ağız çok açıkken çene yerinden çıkar ve kapanmaz (açık kilitlenme / luksasyon); bu acil müdahale gerektirir.

Temporomandibular Eklem (TME) Rahatsızlığı Belirtileri

• Ağız açarken veya çiğnerken klik, çıtırtı ya da sürtünme sesi
• Kulak önünde, şakakta veya çene açısında ağrı
• Ağzı tam açamama, açıklığın giderek azalması
• Çenenin açılırken bir tarafa kayması
• Sabah uyanınca çene ve şakak kaslarında yorgunluk
• Kulak dolgunluğu, çınlama, baş ağrısı — sıklıkla kulak hastalığı sanılır
• Dişlerde aşınma, çatlak ve hassasiyet

Nedenleri

• Diş sıkma ve gıcırdatma. En sık tetikleyicidir; ayrıntı için bruksizm yazımıza bakabilirsiniz.
• Kapanış bozukluğu. Eksik diş, yüksek kalmış dolgu veya kaplama eklem yükünü dengesizleştirir.
• Stres. Kas gerginliğini artırır, sıkmayı tetikler.
• Travma. Çeneye darbe, uzun süren diş tedavisi sırasında ağzın uzun süre açık kalması.
• Alışkanlıklar. Sakız, tırnak yeme, tek taraflı çiğneme, telefonu omuzla sıkıştırma.
• Eklem hastalıkları. Romatoid artrit, osteoartrit.

Tedavi: Basitten Karmaşığa

TME tedavisinde ilke, en az müdahaleyle başlamaktır. Vakaların büyük bölümü cerrahi gerektirmez.

1. Davranış düzenlemesi. Yumuşak beslenme, geniş ağız açmaktan kaçınma, sakızı bırakma, dişleri gün içinde temas ettirmeme alışkanlığı.
2. Gece plağı (splint). Kişiye özel hazırlanan sert akrilik plak, sıkma kuvvetini dağıtır ve eklemi korur. En sık uygulanan tedavidir.
3. Fizik tedavi ve egzersiz. Sıcak uygulama, kas germe ve kontrollü açma egzersizleri.
4. İlaç desteği. Hekim gerekli görürse kas gevşetici veya anti-inflamatuar.
5. Kapanış düzeltmesi. Eksik diş tamamlanır, yüksek restorasyonlar ayarlanır.
6. İleri işlemler. Eklem içi enjeksiyon, artrosentez; cerrahi yalnızca dirençli vakalarda.

Çene Eklem Ağrısı İçin Evde Yapılabilecekler

• Kas ağrısında ılık, akut şişlik ve travmada soğuk uygulama
• Yumuşak gıdalar; sert ekmek, sakız, ceviz gibi zorlayıcı yiyeceklerden kaçınma
• Esneme sırasında elle çeneyi destekleme
• Her iki taraftan dengeli çiğneme
• Gün içinde “dudaklar kapalı, dişler ayrı” pozisyonunu hatırlama

Ağız hiç açılmıyorsa, çene kapanmıyorsa veya ağrı şiddetliyse zorlamayın; vakit kaybetmeden başvurun.

Çene Kilitlenmesi Neden Olur?

Kilitlenme iki farklı biçimde ortaya çıkar ve nedenleri farklıdır:

• Ağzı açamama (kapalı kilitlenme). Eklem içindeki disk öne kaymış ve çene açılırken yerine dönememiştir. Ağız açıklığı sınırlıdır, genellikle iki parmağı geçmez. Öncesinde sıklıkla “klik” sesi vardır ve ses kesildiği gün kilitlenme başlar.
• Ağzı kapatamama (açık kilitlenme / çıkık). Çene başı eklem çukurunun önüne kayar ve geri dönemez. Genellikle çok geniş esneme, uzun süreli diş tedavisi veya büyük lokma ısırma sonrası olur. Kendiniz zorlamayın — bu bir eklem çıkığıdır ve doğru teknikle yerine oturtulması gerekir.

Ayrıca kas spazmı, eklem iltihabı, travma ve ileri artroz da kilitlenmeye yol açabilir. Ani başlayan, açılmayan bir çene için gecikmeden başvurun; erken müdahalede disk yerine döndürülebilir.

Çene Kireçlenmesi (Artroz) Nedir?

Eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdağın zamanla incelmesi ve kemik yapısının değişmesidir. Daha çok orta yaş ve sonrasında görülür.

• Belirtileri: ağzı açarken kum sesi benzeri sürtünme (krepitasyon), sabah tutukluğu, çiğnerken künt ağrı, ağız açıklığında kademeli azalma.
• Klik sesinden farkı: klik tek ve keskin bir sestir, disk kaynaklıdır; krepitasyon sürekli ve pütürlü bir sestir, kıkırdak aşınmasını gösterir.
• Yaklaşım: yükü azaltmak, kas gevşetme, fizik tedavi ve gece plağı. Cerrahi nadiren gerekir.

Eklemde ses olması tek başına tedavi gerektirmez. Ağrı, kilitlenme veya işlev kaybı eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.

Günlük Alışkanlıkların Payı

Çene eklemi şikâyetlerinin çoğu tek bir olaydan değil, tekrarlayan küçük yüklerden doğar:

• Sakız çiğnemek — kasları sürekli çalıştırır
• Tırnak, kalem, yanak içi ısırmak
• Telefonu omuzla çene arasında tutmak
• Tek taraflı çiğnemek — genellikle diğer tarafta ağrılı bir diş olduğu için; asıl sorun çözülmediğinde eklem yükü dengesizleşir
• Elini çenesine dayayarak oturmak
• Öne eğik baş duruşu — uzun ekran süresi boyun ve çene kaslarını birlikte yorar
• Gün içinde dişleri temas hâlinde tutmak. Dinlenme konumunda üst ve alt dişler birbirine değmez; dudaklar kapalı, dişler ayrık, dil damakta olmalıdır.

Bu alışkanlıkların fark edilip düzeltilmesi, birçok hastada tek başına belirgin rahatlama sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Çene ekleminde ses veya kilitlenme neden olur?

Çene eklemi (TME) rahatsızlıkları, diş sıkma ve kapanış bozuklukları neden olabilir.

Çene eklem ağrısı nasıl geçer?

Gece plağı, fizik tedavi ve diş tedavileriyle giderilir.

Çene eklem problemi hangi bölüme aittir?

Ağız, diş ve çene cerrahisi ile değerlendirilir.

Çene kilitlenmesi neden olur?

En sık neden, eklem içindeki diskin öne kayıp yerine dönememesidir; ağız açıklığı sınırlanır. Ağzı kapatamama ise çene başının eklem çukurunun önüne kaymasıdır ve doğru teknikle yerine oturtulması gerekir.

Çene eklemimde ses var, tedavi gerekir mi?

Ses tek başına tedavi gerektirmez. Ağrı, kilitlenme veya ağız açıklığında azalma eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.

Çene kireçlenmesi nedir?

Eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdağın zamanla incelmesidir. Ağzı açarken kum sesi benzeri sürtünme, sabah tutukluğu ve çiğnerken künt ağrı ile kendini gösterir.

Çene ağrısı için evde ne yapılabilir?

Yumuşak beslenme, ılık kompres, sakız ve sert gıdalardan kaçınma, geniş esnememe ve gün içinde dişleri temas ettirmeme çoğu hastada rahatlama sağlar.